Malarstwo

1Dużym zainteresowaniem cieszyły się obrazy przedstawiające alegorycznie idyllę arkadyjską, której motyw został zaczerpnięty z mitologii zarówno greckiej jak i rzymskiej. W końcu malarze weneccy dostrzegli także piękno samych pejzaży, które przestały być tylko dodatkiem do portretu. Wenecjanie coraz bardziej kierowali się w stronę tematów świeckich, co było opowiedzeniem się przeciwko dominacji religii w malowanych obrazach.
Jednym z najpopularniejszych malarzy tamtego okresu i obszaru był Tycjan – Tiziano Vecellio. Stworzył on obraz, który stał się wzorem, ideałem kobiecego, leżącego aktu. „Wenus z Urbino” powstała w wielu wersjach, a mimo to stała się źródłem inspiracji dla malarzy tworzących w późniejszych epokach.
Na kartach historii malarstwa zapisał się także Giovanni Bellini, który w „Portrecie doży Leonarda Loredana” pokazał w pełni możliwości techniki olejnej. Imponująco namalował ciężką tkaninę, którą nosił mężczyzna pokazany na obrazie.
Mimo wspólnych cech malarstwo weneckie potrafiło stworzyć własny styl, odcinając się od klasycznego piękna, bardziej skupiając się na sposobie przedstawiania.

Wpływ religii na sztukę

2Artyści nie uwolnili się jednak od wpływów religijnych, tworzyli dzieła ikonograficzne. Odchodzenie od tej tematyki następowało powoli. Początkowo ujawniało się w malarstwie ołtarzowym, gdzie uwalniało się od ścisłego powiązania architektury, stawały się dziełami samoistnymi.
Cechami charakterystycznymi malarstwa niemieckiego w tym okresie, widocznymi w pracach Grunewalda, było dosłowne przedstawianie rzeczywistości z przesadnym stosowaniem środków artystycznego wyrazu, gdzie barwy i formy są zależne od artysty i jego widzenia otoczenia. Jedno z dzieł Grunewalda było na tyle niepowtarzalne, że nie znalazło naśladowców aż do XX wieku, kiedy niemieccy ekspresjoniści docenili sztukę renesansowego artysty.

Durer był malarzem o przeciwnym sposobie malowania niż Grunewalda, ponieważ szukał w malarstwie umiaru, bez zbędnej przesady, doceniał matematykę i geometrię, Stosował także perspektywę. Znowu najbardziej znanym niemieckim portrecistą był Hans Holbein, który był nadwornym malarzem w Anglii. Przykładem jego prac jest obraz „Portret kupca Georga Giszego” z 1532.

Barok

4Jednak nie tworzył on kopii wymienionych artystów, miał swój niepowtarzalny, osobisty styl, inspirujący dalszych malarzy. Obojętnie w jakiej scenerii ukazywał postacie, czy to były obrazy ołtarzowe, portretowe czy sceny polowań, mitologiczne, zawsze sprawiały wrażenie rzeczywistych i prawdziwych. Wizerunki kobiet, które malował, były zmysłowe o wybujałych kształtach. Stąd też wzięło się popularne w dzisiejszych czasach powiedzenie „rubensowskie kształty”.

Malarz, jako jeden z pierwszych, zarabiał duże pieniądze i nie żył w biedzie. Mógł pozwolić sobie na założenie własnego warsztatu, dzięki któremu mógł realizować duże ilości zamówień. Pomagały mu w tym inne pracownie bądź zatrudnieni przez niego czeladnicy i uczniowie. Mimo wielkiej wydajności przedsiębiorstwa (powstało ok. 3000 prac), spod ręki Rubensa wyszło zaledwie 600 obrazów. Rubens był nie tylko malarzem. Jako człowiek wykształcony, znający kilka języków, służył jako dyplomata na wielu europejskich dworach królewskich.

Malarstwo

Połączył realność z symboliką, tak podobną do wielkich malarzy baroku – Rubensa i Velazqueza. Innym ważnym i genialnym malarzem romantyzmu był Eugene Delacroix, który przez całą swoją twórczość był pod wrażaniem wielkich dzieł Gericaulta. Tworzył on obrazy o lśniącym kolorycie i tak dynamicznej kompozycji, żę poruszały umysły ówczesnej społeczności francuskiej. Dla Delacroix nie były ważne linie i kontury, przez co stał się zagorzałym przeciwnikiem klasycyzmu.

Malarz był wyśmienitym obserwatorem natury będącej dla niego inspiracją. Fascynowało go także ostre światło Wschodu. Rozwinął własną teorię barw, u której podstaw leżało stwierdzenie, że „ciało ma swoją prawdziwą barwę tylko na wolnym powietrzu”.
Romantyzm, nie tylko we Francji był odejściem od schematów i zamykania wszystkiego w idealnych kształtach. Malarze próbowali uchwycić świat za pomocą duszy i uczuć. Ich obrazy pełne są pasji i dramaturgii. Człowiek oglądając obrazy z tamtego okresu jest pod wrażeniem ekspresji, jaką potrafili wyrazić w gęstwinie kształtów i postaci przedstawionych na płótnie.

Goya

6Goya dostrzegał także piękno kobiecego ciała, o czym świadczy jeden z jego obrazów „Maja naga”. Nie obawiał pokazywać erotyzmu i zmysłowości, rezygnował natomiast z religijnej wzniosłości nad ludzkim ciałem. Jednak obraz zamiast był podziwianym wzbudził uczucia skandaliczne.
Goya jako pierwszy zerwał z akademickim sposobem malowania scen historycznych. Jego najsłynniejsze dzieło „ Rozstrzelanie powstańców madryckich” nawiązuje do powstania ludowego w Madrycie przeciwko wojskom napoleońskim. Przedstawił na nim brutalność i okrucieństwo wojny ukazane z perspektywy ofiary.

By uzyskać tak dramatyczny efekt Goya skierował główne światło na przerażonych powstańców. Pokazał nowatorki sposób ujmowania tematów historycznych, odchodząc od idealizowania bohatera i jego czynów, a przedstawiając zwykłego, przerażonego człowieka, który ginie z powodu idei, którą wyznaje.
Francisco de Goya był wielkim malarzem swojej epoki, który pomimo wielkości nie potrafił uwolnić się od wpływu książęcej pary. Ważne były dla niego zarówno kariera jak i pokazywanie własnych odczuć i przekonań, przez co przez większość swojego życia był rozdarty, pomiędzy tym co przyziemne, a tym co słuszne i dobre.

Dedaista

Głównymi zasadami dadaistów były właśnie przypadek i przede wszystkim nonsens, na każdym kroku im towarzyszący. Nie dali się szufladkować, a wobec tradycyjnego pojmowania sztuki, tworzyli antysztukę, wyłamującą się poza wszelkie schematy, podążającą własną ścieżką. Jeden z artystów tego okresu wystawił na jednej z wystaw nocnik, koło od roweru oraz stelaż do przechowywania butelek. W ten sposób chciał wyrazić opinię, że nawet zwykła rzecz może zostać podniesiona do rangi sztuki.
Kurt Schwitters, jeden z przedstawicieli dadaizmu, mimo że nie chciał kreować antysztuki, stworzył dzieła radykalne i zaskakujące. Głównie tworzył kolaże i asemblaże, a słowo merz, umieszczone na jednej z jego prac nabrało nowego znaczenia. Artysta pozostawał mimo wszystko przy tradycyjnym przedstawianiu rzeczywistości i pojmowaniu sztuki.
Bunt dadaistów przeciwko zwykłej sztuce miał rożny wymiar. Bowiem stosując przedmioty codziennego użytku nikt nie dostrzegał w nich niesamowitych właściwości nadających się do kreowania nowej wizji sztuki. Z drugiej strony owe przedmioty mogły być rozpatrywane w wymiarze sztuki były tylko wtedy, gdy zostały użyte przez dadaistów.

Grupy malarzy

Do grupy malarzy naturalistycznych z Babizon dołączył Millet, który przyczynił się powstania nowego nurtu – realizmu. Czasem trudno dostrzec różnice pomiędzy naturalizmem oraz realizmem, w szczególności w pracach powyższego malarza, gdyż są to różnice płynne, delikatnie zarysowane. Mimo że dokładne przedstawianie rzeczywistości pojawiało się już od czasów renesansu, w obu nurtach XIX wieku pojawiła się nowa koncepcja ujmowania otaczającego świata. Artyści szukali tematów do malowania w życiu codziennym np. Millet, który znalazł zamiłowanie w ukazywaniu pracujących ludzi. W dziełach naturalizmu i realizmu dominującymi cechami obrazów były: wyrazistość formy, zachowanie perspektywy oraz zamknięta kompozycja.
Podejście obu nurtów w XIX wieku polegało nie na odnajdywaniu piękna w codziennych czynnościach i naturze, lecz na poszukiwaniu prawdy i ukazywaniu rzeczywistości takiej jaka ona jest. Nie upiększali jej i nie szukali wzniosłych momentów. Nie bali malować rzeczywistości brzydkiej i ponury, jeśli to tylko było zgodne z prawdą.

Holenderskie malarstwo

Dzięki wynalezieniu techniki olejnej mogli wykorzystywać delikatną i lekką modulację barw i światła. Przyczyniło się też to idealnego, plastycznego oddawania układu fałd tkanin. Połysk i refleksy świetlne szat uzyskiwali za pomocą nanoszenia małych, jasnych plamek na obraz.
Charakterystycznym malarzem na przełomie wieków XV i XVI był Bosch, który w przeciwieństwie do włoskiej sztuki, tworzył wizje ziemskie i piekielne, z baśniowymi stworami. Takie patrzenie na świat było związane z niepewnością i zwątpieniem ludzi z obszarów północnych.

Przyczyna tkwiła w zmianach ekonomicznych, wojnach i epidemiach oraz głodzie, który był powszechny na tym terenie. W obrazach Boscha piekło nie jest już tylko czymś niesamowitym, związanym wyłącznie z religią. Artysta przedstawia je plastycznie i realnie, dzięki czemu zyskuje wymiar ziemski i przystępny dla zwykłego śmiertelnika.
Różnica między malarstwem włoskim a niderlandzkim spowodowane jest położeniem i nieszczęściami, które spotkały tereny Północy. Malarze starali się nie odchodzić za bardzo od wizji średniowiecza, gdyż uważali, że wszystko, co spotkało ich złego jest karą zesłaną przez Boga.

Ciekawe rodzaje obrazów

Ostateczna forma obrazu przypomina bardziej minerał. Głębia, którą tak próbowali uzyskać malarze baroku została zastąpiona płaską przestrzenią. Elementy z pierwszego planu powoli przenikają i stają się tłem.
Kubiści eksperymentowali. Nie ograniczali się tylko do pędzla i farb, ale wklejali w swoje prace różne znalezione gotowe przedmioty jak np. kawałki tapety czy wycinki z gazet. Były to pierwsze próby kolażu, czyli techniki łączącej różne style i techniki. Przedmioty rozbijali na coraz mniejsze bryły geometryczne, całkowicie zlikwidowane odtwarzanie rzeczywistości.

Jednak w późniejszym okresie rozwoju kubizmu wprowadzili kolor, który wraz z abstrakcyjnymi kształtami tworzył autonomiczny świat, do którego można było wkroczyć używając wyłącznie wyobraźni i poczucia estetyki. Dzięki eksperymentowaniu wyznaczyli drogę dla innych kierunków sztuki, które dopiero się rodziły. Przedmioty wklejane na obrazy uzyskały nowy wymiar, wcześniej niedostrzegany lub po prostu był zbyt banalny, by zauważyć jego wartość.

Malarstwo figuratywne

Od lat siedemdziesiątych XX wieku zaczęto wracać do malarstwa znanego sprzed wieków. Mimo że nie nabrało tradycyjnej formy, było bardziej zbliżone niż prace z lat np. pięćdziesiątych, gdzie głównie chodziło o zabawę z kolorem.
Francis Bacon, który zetknął się z surrealizmem, stworzył niepowtarzalny styl. W ten sposób stał się jednym z najbardziej znaczących artystów stulecia. Na obrazach przede wszystkim ukazywał człowieka, ujętego płaszczyznowo w niekreślonej przestrzeni bądź izolacji. Uzyskał efekt, gdzie granice przedmiotowości i nieprzedmiotowości zacierały się, co powodowało tworzenie obrazów o zaskakującym efekcie końcowym.
Anselm Kiefer był artystą, który podejmował tematy dla niego trudne, osobiste. Tworzył dialog z niemiecką przeszłością i faszyzmem. Zacierał specjalnie czytelność obrazy, by oglądający musiał włożyć więcej wysiłku w odczytanie jego znaczenia. Był malarzem, który obracał się w kierunku malarstwa zarówno abstrakcyjnego jak i konkretnego.

Realizm i sztuka akcji

W początkach lat sześćdziesiątych artystów opanowało poszukiwanie wielkich wrażeń spowodowanych wyłącznie odpowiednim zestawieniem barw oraz form.
Taki charakter mają prace „Nowych Realistów”, którzy połączyli świat sztuki z realnym światem przedmiotów. Jeden z nich, Yves Klein, stososował w swoich obrazach różnego rodzaju obiekty, np. gąbki, które integrował ze sobą za pomocą identycznego koloru. Zyskał sławę głównie dzięki swoim antropometriom. W jego sztuce kobiety pomalowane na niebiesko tarzają się w płótnach rozłożonych na podłodze. W ten sposób uzyskiwał pewne spojrzenie na rzeczywistość, choć z rzeczywistością niewiele miało wspólnego. Realizm i wyższy przekaz zawierają jego wielkie dzieła monochromatyczne.
Zasada realności przybrała skrajne rozmiary u innego artysty, Lucia Fontany. Artysta, jednej ze swych prac, zamiast namalować swoją wizję, wziął nóż i pociął płótno. Obraz nazwał „Koncepcja przestrzeni, oczekiwanie”. Ostatecznie artyści zrezygnowali z malarstwa, które wydawało im się podejrzane i niewnoszące nic nowego do sztuki, a zarazem jest nieprawdziwe – stwarza wrażenie iluzji i fałszu.

Malarstwo konkretne

Lata 1955-1975 to okres, w którym stało się popularne tzw malarstwo konkretne. W tym gatunku oddziaływanie koloru sprowadzało się do zjawisk fizycznych, gdzie różne wyniki prac można uzyskiwano za pomocą eksperymentowania.
Artyści już nie tworzyli dzieł w procesie zupełnej abstrakcji, poszukiwali nowej formy za pomocą konkretnych elementów (stąd nazwa stylu) takich jak: powierzchnia, kontur, trójwymiarowość i barwa. Obrazy w ten sposób tworzone były abstrakcją, które stanowiły wartość samą w sobie, bez głębszego przekazu. Tworzono dla samej sztuki malarskie, która odeszła od klasycznych form.
Przedstawiciele malarstwa konkretnego znaleźli też zastosowanie dla nowego kierunku – op-art. (skrót od Optical Art.). Ich obrazy w latach sześćdziesiątych i pięćdziesiątych wywarły ogromny wpływ na inne dziedziny sztuki, w szczególności architekturę. Artyści badali oddziaływania na siebie kolorów oraz form. Poszukiwali nowych środków wyrazu, którymi mogliby wprawić w zachwyt widza. Najwybitniejszym malarzem op-artu, pionierem, był Victor Vasarely, który prowadził badania nad wpływem bodźców optycznych na postrzeganie i widzenie barw.

Freski

Obok istniejących wielu technik malarskich nie możemy zapomnieć o prawie zaginionej, ale niezmiernie cennej, malarstwie freskowym. Nazwa pochodzi od włoskiego słowa fresco (świeży), czyli malowidło musi być położone na świeżo otynkowaną ścianę, gdyż tylko wtedy daje to gwarancję trwałości dzieła. Malowanie fresków jest bardzo ciężką i żmudną pracą i wymaga długich przygotowań samego tynku pod malowidło, a jednocześnie malarz musi być mistrzem, człowiekiem bardzo dokładnym i cierpliwym. Tą techniką namalowano arcydzieła renesansu.
Freski malowano już w starożytności, do dziś zachowały się nieliczne fragmenty, które prawdopodobnie wykonano tą techniką, bądź podobną. Znajdują się one na Krecie. Były ozdobą ścian i podłóg pałaców. Do dziś są świadectwem wysokiego poziomu sztuki kreteńskiej. Przedstawiają zwierzęta, pejzaż, ludzi oraz uroczystości świeckie i religijne. Malowidło z Knossos to jedno z najwcześniej namalowanych obrazów ściennych i nazywane jest „Zbierający krokusy”.

Malarstwo Niderlandzkie

Sztuka na Północy, Flandrii, rozwijała się wolno, bez widocznego przełomu jak we Włoszech. Artyści powoli przechodzili z tradycji średniowiecznych do kanonów kultury renesansu.
Przełom ten przede wszystkim polegał na zastąpieniu tematów religijnych na świeckie, jednak nie następowało to zbyt szybko. Początkowo malarze umieszczali sceny religijne w ziemskiej scenerii. Próbowali stosować iluzję przestrzeni, oddawać barwy i światło w sposób jak najbardziej naturalny. Jednak, by uzyskać pożądane efekty, nie stosowali włoskiej precyzji, wyliczając matematycznie perspektywę linearną. Robili to za pomocą zdobyte doświadczenia oraz wnikliwej, szczegółowej obserwacji natury. Wykorzystując to doszli do wniosku, że im bliżej znajduje się przedmiot, tym ostrzejsze ma kontury i wyraźniejsze barwy. Pejzaże będące tłem, mają rozmyte, przytłumione kolory, ich intensywność słabnie, przybierając powoli niebieskawych odcieni. To właśnie malarze niderlandzcy wynaleźli, jeszcze przed Leonardem da Vinci, perspektywę powietrzną i barwną. Popularnym tematem obrazów było malarstwo ołtarzowe, czego przykładem jest obraz Jana van Eycka „Portret małżonków Arnolfinich”.

Malarstwo weneckie

Sztuka renesansu, mimo ogólnych założeń i trendów, w każdym regionie europejskim wykształciła podobne, aczkolwiek różniące się szczegółami style. Każdy był reprezentowany przez wybitnych malarzy, którzy cały czas kształtowali malarstwo renesansu. Jednym z najbardziej znanych ośrodków była Wenecja.
Malarstwo weneckie charakteryzowało się dużą wrażliwością kolorystyczną, a także ukazywaniem szlachetnych materiałów, które były czymś powszednim w Wenecji. Wpływ na sztukę miał także koloryt Orientu. Malarze nie przywiązywali dużej wagi do dokładnego rysunku, skonstruowanego według obliczeń matematycznych, ale przede wszystkim warstwa malarska obraz. Szukali przede wszystkim wpływu barw, ich połączenia, a nie idealnego piękna antyku. To, co odróżnia malarstwo weneckie od innych to nasycone barwy czerwieni i błękitu, uchwycenie światła padającego na różnego rodzaju przedmioty. Zaczęli stosować technikę malarstwa olejnego, co zostało zapożyczone od Niderlandczyków. Farba olejna umożliwiała łatwiejsze rozprowadzanie po podłożu, wolniej schła, dzięki czemu malarze mogli uzyskiwać ciekawe efekty kolorystyczne.